SCOOP – Ondervoeding bij mensen met overgewicht en obesitas

Ondervoeding bij overgewicht en obesitas
Meer dan de helft van de Nederlandse bevolking heeft overgewicht of obesitas. Omdat ondervoeding meestal wordt geassocieerd met een te laag gewicht, blijft het risico hierop bij mensen met overgewicht of obesitas vaak onzichtbaar. Bestaande screeningsinstrumenten om ondervoeding te meten schieten daarin tekort. Het project “Screening for malnutrition in patients with overweight or obesity” (SCOOP) onderzocht hoe we ‘verborgen ondervoeding’ in de zorg beter kunnen herkennen. Het SCOOP project is een belangrijke stap richting betere risico inschatting en gerichte dieetbehandeling in de praktijk.

Screening
Screeningsinstrumenten zoals SNAQ, MUST en MNA-SF zijn vooral ontwikkeld voor het signaleren van ondervoeding bij een laag lichaamsgewicht en op basis van gewichtsverlies. Hierdoor blijft verlies van spiermassa vaak onopgemerkt, terwijl dit een belangrijke indicator is van verslechterde voedingstoestand. Ook de GLIM-criteria, die internationaal worden gebruikt voor de diagnose van ondervoeding, zijn in de praktijk lastig toepasbaar bij obesitas door het ontbreken van eenduidige afkapwaarden voor spiermassa. Hierdoor is de risico-inschatting in de klinische praktijk vaak onvolledig en blijft ondervoeding bij mensen met overgewicht onder de radar.

Het SCOOP-project
Het SCOOP-project combineert literatuuronderzoek, analyse van grote bestaande datasets en een multicenter klinische studie. Zo is gebruikgemaakt van het Lifelines-cohort met ongeveer 125.000 deelnemers, naast aanvullende data uit de klinische praktijk. De klinische studie is uitgevoerd in zeven ziekenhuizen, waar in totaal ruim 800 patiënten met overgewicht of obesitas zijn onderzocht.  Gegevens zijn verzameld over lichaamssamenstelling, voedingsgedrag, spiermassa en gewichtsverloop, om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen van de voedingstoestand in deze groep.

In juni 2025 vond een SCOOP-workshop plaats waarin praktijkvragen, implementatie en vervolgstappen centraal stonden. Bekijk hier de factsheet van deze bijeenkomst. Daarnaast is de wetenschappelijke output die tot nu toe uit het project is voortgekomen samengebracht in een overzicht.

Op basis van de onderzoeksgegevens is een concept-screeningstool ontwikkeld met zes gerichte vragen. Deze wordt ondersteund door een rekenmodel dat het risico op ondervoeding bij mensen met overgewicht of obesitas beter in kaart brengt. De tool is gereed voor verdere validatie en toepassing in de zorgpraktijk.

Vroege signalering van ondervoeding bij mensen met overgewicht kan complicaties helpen voorkomen en herstel verbeteren. SCOOP draagt hiermee bij aan een verschuiving van reactieve zorg naar eerder herkennen en handelen.

Nieuwe kennis

• Borkent, J. W., van der Meij, B. S., & de van der Schueren, M. A. (2025). Decoding unintentional weight loss: How the right questions make a difference. Clinical Nutrition, 49, 98–101. https://www.alliantievoeding.nl/kennis-en-media/bestanden/696
• Mwala, N. N., Borkent, J. W., van der Meij, B. S., & de van der Schueren, M. A. (2024). Challenges in identifying malnutrition in obesity: An overview of the state of the art and directions for future research. Nutrition Research Reviews, 1–10. https://www.alliantievoeding.nl/kennis-en-media/bestanden/809
• Mwala, N. N., Borkent, J. W., van der Meij, B. S., & de van der Schueren, M. A. (2026). Unintentional weight loss: Most risk factors do not differ between individuals with a healthy weight and those with overweight or obesity. Nutrition, 145, 113079. https://www.alliantievoeding.nl/kennis-en-media/bestanden/778
• Mwala, N. N., Borkent, J. W., van Dronkelaar, C., In ’t Hulst, J. J. F. A., van der Meij, B. S., Soeters, M. R., & de van der Schueren, M. A. (2026). Screening and diagnosis of malnutrition in individuals with obesity: A scoping review of current methods. Obesity Reviews, 27(3), e70033. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41261518/
• Mwala, N. N., Jansen, J. F. A., van der Meij, B. S., Vasse, E., Borkent, J. W., van Dronkelaar, C., In ’t Hulst, J. J. F. A., … de van der Schueren, M. A. (2025). Navigating complexity: The challenge of reaching consensus on the diagnosis of malnutrition in patients with obesity via a modified Delphi study. Clinical Nutrition ESPEN, 68, 591–601. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2405457725003407
• Mwala, N. N., & de van der Schueren, M. A. E. (2026). The complexity of malnutrition in people living with excess body weight. Current Opinion in Clinical Nutrition & Metabolic Care. Advance online publication. https://doi.org/10.1097/MCO.0000000000001227

Samenwerking en consortium
Het SCOOP-project is uitgevoerd binnen een breed consortium van onderzoekers en zorgprofessionals, waaronder Amsterdam UMC, Erasmus MC, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, RIVM, Wageningen University & Research, het Kenniscentrum Ondervoeding en de Alliantie Voeding in de Zorg.

Het project is gefinancierd door ZonMw en laat zien hoe samenwerking tussen onderzoek en praktijk leidt tot toepasbare kennis voor de zorg.